Berichten over Vanonder het mos

  1. Vanonder het mos | La botanique aristocratique: de drie Karels en hun Libri Picturati

    13-11-2017 10:56 door Hans Baeté

    grote_afbeelding.jpg

    Omstreeks 1759 hoopt de Britse prinses Augusta een tuin te creëren met alle planten van de hele wereld. Een dergelijke collectie verdient volgens haar raadgevers een plek in of nabij Londen, dat destijds als centrum van wereldoverheersing en financiële macht wordt beschouwd. Vanaf het einde van de achttiende eeuw worden deze Kew Gardens het “botanische wisselkantoor” van het Britse Rijk, waarbij een intensief transport van commercieel waardevolle planten plaatsvindt tussen de Oost-Indische en West-Indische regionen. Bijvoorbeeld van Mahonie uit Honduras (Swietenia macrophylla) naar Indië, Bangladesh, Indonesië en Fiji, waar vandaag het grootste deel van de wereldvoorraad echt Mahoniehout wordt geproduceerd. Of, in de andere richting, van Broodvrucht uit Tahiti (Artocarpus altilis) tot bij de slaven in Jamaica. In het eerste deel van deze tweedelige bijdrage keren we echter verder terug in de tijd, alsook dichterbij huis, om de belangstelling van de aristocratie in planten, hun schoonheid, bron van prestige én ecologie te belichten.

    Lees meer over "Vanonder het mos | La botanique aristocratique: de drie Karels en hun Libri Picturati"

    Labels:

  2. Vanonder het mos | De nieuwe wildernis van Fred Pearce

    31-12-2016 14:45 door Hans Baeté

    BR58Vanonderhetmos_FIG1.jpg
    In den Wäldern sind Dinge, über die nachzudenken, man jahrelang im Moos liegen könnte. (Franz Kafka)
    Laat je in deze rubriek verwonderen door grappige, indrukwekkende en leerrijke boswaarheden uit het verleden. Eigen bijdragen en ideeën zijn steeds welkom op het redactieadres.

    Lees meer over "Vanonder het mos | De nieuwe wildernis van Fred Pearce"

    Labels:

  3. Vanonder het mos | Plantkunde voor het volk

    01-10-2016 14:50 door Hans Baeté

    Boeiende mensen laten zich niet makkelijk in vakjes stoppen. Neem nu Julius Mac Leod. In 1857 geboren te Oostende, overleden te Gent in 1919 en zeventig jaar later door Martin Hermy als volgt geciteerd in het boek Natuurbeheer (1989): De gordijn, die gedurende vele jaren het binnendringen van het licht verhinderd heeft, is verdwenen (...) Op de plaatsen waar tevoren hoogstammige bomen stonden (...) werden de overblijvende planten (...) bijna geheel uitgeroeid: hier zien wij een aantal proletariërs opstaan, meestal soorten die ook op akkers groeien (...) Gedurende de volgende jaren worden de plantsoenen en het hakhout steeds grooter en dientengevolge wordt de schaduw steeds dichter (...) De echte schaduwplanten worden door nieuwe levensvoorwaarden begunstigd, terwijl de meeste proletariërs van lieverlede uitgeroeid worden.

    Lees meer over "Vanonder het mos | Plantkunde voor het volk"

    Labels:

  4. Vanonder het mos | Buitengewone es

    01-07-2016 15:35 door Hans Baeté

    Eind maart 2016 bericht de BBC over de verdwijning van Gewone es (Fraxinus excelsior) uit Europa door toedoen van de schimmel Hymenoscyphus fraxineus (Chalara in Bosrevue 39) in combinatie met de bast-etende larven van de Essenprachtkever (Agrilus planipennis). In datzelfde voorjaar is Gewone es het onderwerp van aflevering 281 van de Biological Flora of the British Isles in Journal of Ecology. Tijd om deze telg van de Olijffamilie vanonder het mos te halen. Van Gewone es bestaan zowel geheel vrouwelijke, geheel mannelijke als ‘gemengde’ individuen. Er wordt aangenomen dat ze zonder menselijk ingrijpen vandaag een hoofdrol zouden spelen in de Vlaamse bossen op rijkere valleibodems. Dergelijke gronden waren echter al vroeg een even gegeerd doelwit voor landbouw. Anderzijds werden er behoorlijk wat essen aangeplant. Ten dele voor hun stevige, veerkrachtige en buigzame hout, geschikt voor handvatten van allerlei gereedschap en paraplu’s. Het voedzame loof diende als veevoer en de gepekelde jonge vruchtjes serveerde men als kappertjes. Minder bekend is het gebruik van essenblaadjes tegen oedeem, reuma en koorts. Keith Richards verkiest gitaren van essenhout omdat deze relatief licht en daardoor goed hanteerbaar zijn.

    Lees meer over "Vanonder het mos | Buitengewone es"

    Labels:

  5. Vanonder het mos | Zwammenlicht in het donkere bos

    01-03-2016 16:18 door Hans Baeté

    55-2.PNG

    De Gordijnzwam die in Bosrevue 40 onder een black light werd geplaatst, moet voldoende UV-straling absorberen om deze daarna met een wat langere golflengte te kunnen heruitstralen. Dit geval van biofluorescentie is bijzonder omdat we met onze eigen ogen geen UV kunnen zien, terwijl dat wel het geval is met het uitgestraalde, violetkleurige licht. Zwammen die wél zelfstandig het soort licht kunnen produceren dat ze uitstralen, worden bioluminescent genoemd. Lumi-zwammen geven een groenachtig licht en ze doen dat het meest uitbundig in een warme, vochtige en donkere omgeving. Wanneer je in de Benelux tijdens een warme zomernacht groen gloeiende stukjes hout aantreft op de bosvloer, zijn dat vermoedelijk zwamdraden van een houtafbrekende zwam.

    Lees meer over "Vanonder het mos | Zwammenlicht in het donkere bos"

    Labels:

  6. Vanonder het mos | Goede invasieve exoten

    28-06-2015 13:52 door Hans Baeté

    52-4.PNG
    Het boek Invasive Plant Medicine van Timothy Scott focust op de geneeskracht van invasieve exoten en hun ecologische voordelen. Zoals we weten, kunnen invasieve planten zich snel uitbreiden. Vaak wordt deze eigenschap gekoppeld aan uitheemse soorten die exoten worden genoemd en doorgaans in een negatief daglicht worden geplaatst.

    Lees meer over "Vanonder het mos | Goede invasieve exoten"

    Labels:

  7. Vanonder het mos | Woekeren planten door verdubbeling erfelijk materiaal?

    28-03-2015 14:14 door Hans Baeté

    51-4.PNG
    De enorme impact die vreemde planten (exoten) kunnen hebben op inheemse populaties en ecosystemen onderstreept het belang van de zoektocht naar wat bepalend is voor dit woekerend, invasief gedrag (Vilà et al. 2010, 2011). Zoals alle bloemplanten moeten invasieve soorten goede kolonisten zijn om succes te hebben in nieuwe habitats. In het begin van de jaren 1980 groeide het idee dat planten die hun erfelijk materiaal verdubbelen hun territorium snel kunnen uitbreiden (Levin 1983).

    Lees meer over "Vanonder het mos | Woekeren planten door verdubbeling erfelijk materiaal?"

    Labels:

  8. Vanonder het mos | Slimme en gevoelige bomen en andere planten

    28-11-2014 15:21 door Hans Baeté

    50-3.PNG
    In 1880 verschijnt een boek waarin planten niet de passieve wezens zijn waarvoor ze door velen worden aangezien. In The Power of Movement in Plants toont de oudere Charles Darwin zijn passie voor de zintuiglijke kwaliteiten van planten. Hij ontfermt zich over fototropisme (beweging naar het licht) en andere beweeglijke activiteiten in het plantenrijk (www.gutenberg.org/ebooks/5605). Samen met zijn zoon Francis wijdt Charles zich aan talrijke experimenten die vooral wortel en kiemwortel betreffen. Hij gaat ervan uit dat wortels niet enkel planten voeden, maar tevens zintuiglijke organen zijn om licht, vochtigheid, zwaartekracht en druk te bepalen en op basis daarvan een gunstig traject voor de wortelgroei uitstippelen. Zijn aandacht gaat vooral uit naar het uiteinde van de kiemwortel. Darwin stelt voor om een plant te bekijken als een omgekeerd dier, met ondergrondse zintuigen, een ondergronds “brein” en bovengrondse seksuele organen. 

    Lees meer over "Vanonder het mos | Slimme en gevoelige bomen en andere planten"

    Labels:

  9. Vanonder het mos | De natuurwaarden van apomicten

    28-08-2014 15:52 door Hans Baeté

    49-2.PNG
    Als ik vijf boeken mag meenemen naar een onbewoond eiland, dan twijfel ik geen seconde. De vijf delen van de Nederlandse Oecologische Flora staan vol met weetjes die tot nadenken stemmen. Neem nu dit: “Oecologisch gezien betekent het erkennen van maar één eenheidspaardebloem (…) het verloren gaan van onschatbare informatie. Terwijl de verschillen in uiterlijk tussen de ene en de andere paardenbloem (Taraxacum) vrij gering lijken, kunnen de eisen die ze aan hun standplaats stellen, sterk uiteenlopen.” Iets gelijkaardig geldt voor bramen (Rubus), havikskruiden (Hieracium) en veldbeemdgrassen (Poa pratensis-groep). Aan de grondslag hiervan ligt een combinatie van hybridisatie en apomixis. Door apomixis kunnen vruchtbare zaden worden gevormd zonder bevruchting van eicellen met stuifmeel en – op moleculair niveau – zonder dat een nieuwe combinatie (= recombinatie) van de genen van ouders wordt gevormd. 

    Lees meer over "Vanonder het mos | De natuurwaarden van apomicten"

    Labels:

  10. Vanonder het mos | Mycoviolen

    01-06-2014 10:42 door Hans Baeté

    48-2.PNG
    Dat fungi, bomen en hout iets met elkaar hebben, weten we al langer. In 2008 maakt het vermaarde vakblad New Phytologist echter melding van een toch wel heel bijzondere relatie. Een behandeling van hout met bepaalde fungi zou een moderne viool doen klinken als een peperdure Stradivarius of Guarneri! Aan de grondslag van het artikel in New Phytologist lag een initiatief tot duurzaam gebruik van de Zwitserse bossen, bekend als Wood Fibre 2020.

    Lees meer over "Vanonder het mos | Mycoviolen"

    Labels: