Verslag bedrijfsbezoek Tcharbon met Pro Silva Wallonië

Verslag bedrijfsbezoek Tcharbon met Pro Silva Wallonië

28 juni 2021 om 12:00 door Bert Peeters, Isaac Lievevrouw

IMG_1014.jpg

Op 14 september 2020 waren we met twee BOS+ medewerkers aanwezig op een excursie van Pro Silva Wallonië. Dat is intussen al een hele tijd geleden, maar omdat we er een bedrijf bezocht hebben dat uniek is voor de Belgische bosbouwsector, namelijk de enige houtskoolproducent in België, willen we u een verslag van dit bedrijfsbezoek niet onthouden.

Over Tcharbon

Tcharbon is de eerste moderne houtskoolfabriek in België. Dit bedrijf is de voorbije paar jaar opgestart, maar moet niet van nul beginnen. Het is een bedrijf in de schoot van een bestaand bos-exploitatiebedrijf, ITS wood (hoofdzetel in Jambes, nabij Namen, bedrijfssite in Bertrix, provincie Luxemburg). ITS wood oogst en verwerkt 30 000 tot 40 000 ton hout per jaar. Deze volumes worden geoogst in een relatief klein gebied in een straal van 75 km rond de bedrijfssite, gelegen in België en delen van Noord-Frankrijk en het Groothertogdom Luxemburg. Dit bedrijf stelde vast dat het verbruik van houtskool in België hoog is, maar dat het volume dat in het binnenland geproduceerd wordt gelijk is aan nul. Daarin zagen ze een kans om hun producten te diversifiëren.

In de bestaande productieketen werd het hout geklasseerd in drie assortimenten.

  1. Kwaliteitshout (Bois de qualité)
  2. Werkhout (Bois d’oeuvre)
  3. Nevenproducten (Sous-produits/co-produits)

In het Frans is de algemene term voor de derde categorie ‘sous-produit’, maar bij ITS wood spreken ze liever van ‘co-produit’. Deze producten hebben nog waarde voor hun, en ze hebben al geïnvesteerd in de oogst en het transport. De ‘co-produits’ omvatten hout van een lage kwaliteit en stamstukken korter dan 2 m. Deze worden verwerkt tot brandhout, pellets en chips. Een deel van het hout in dit assortiment verwerkt ITS wood zelf, een ander deel wordt verkocht aan andere verwerkers. Het is van dit laagste assortiment dat Tcharbon nu ook houtskool voor gebruik op de barbecue maakt.

Op dit moment wordt de houtskool van Tcharbon verkocht in meer dan 70 winkels, van kleine supermarkten, over barbecue speciaalzaken tot biowinkels. Tcharbon zet zijn houtskool in de markt door het lokale, Belgische karakter sterk te benadrukken. Zonder de meerwaarde van het lokale karakter zou het moeilijk zijn om met de importmarkt te concurreren, die de prijs bepaalt. Dankzij deze meerwaarde moeten ze niet inboeten aan kwaliteit of op de prijs. Het productievolume van 2019, hun eerste productiejaar, werd volledig uitverkocht, dus er kan alvast van een succes gesproken worden. Tcharbon gelooft dat het succes van de eerste productie mee bepaald werd doordat lokale producten in het algemeen tegenwoordig meer succes kennen. Enerzijds door de hogere aandacht voor de klimaatimpact van een product maar ook door de coronacrisis, die meer en meer mensen de oorsprong van de producten die ze kopen in vraag doet stellen.

Het proces

Het productieproces maakt gebruik van pyrolyse, een onvolledige verbranding onder condities met beperkte zuurstofbeschikbaarheid. Dit gebeurt in speciale ovens, waarvan Tcharbon er 4 heeft (Fig. 1). In de ovens worden containers geladen die gevuld zijn met gekliefd hout. Het proces wordt gestart met gas, maar van zodra het op gang is gekomen zet de onvolledige verbranding zichzelf verder van houtsblok naar houtsblok. De temperatuur in de ovens bereikt 400 tot 500 graden. Het volume aan houtskool dat de oven verlaat is ongeveer de helft van het houtvolume dat ingeladen werd.

De volgende stap in de productieketen is het uitsorteren van de partikels waarvan de diameter kleiner is dan de minimum diameter van 2 cm. Kleine deeltjes resulteren in een hogere hoeveelheid stof, wat zorgt voor een verminderde kwaliteit van de houtskool. Te grote stukken zijn natuurlijk ook niet goed, maar doordat de verkoolde stukken breekbaar zijn en deels uit elkaar vallen in de sorteermachine is dit geen probleem. Er is dus geen extra stap nodig voor het breken van de verkoolde stukken. Na het sorteren wordt de houtskool verpakt, en is hij klaar voor verkoop. De hele productieketen is een batchproces, doordat de beschikbare houtvoorraad relatief beperkt is, en de geproduceerde volumes klein zijn.

IMG_1007

Figuur 1: Op de voorgrond de containers die gevuld worden met gekliefd hout, op de achtergrond de 4 ovens. De containers worden in de ovens gestoken en er uit gehaald met een vorkheftruck.

IMG_1012

Figuur 2: Op de voorgrond de testinfrastructuur, op de achtergond de ovens.

IMG_20200914_164957

Figuur 3: Een genummerde container na het verkolingsproces. De containers worden tot de rand gevuld met gekliefd hout, het volume houtskool dat overblijft is ongeveer de helft daarvan.  

Het product

Houtskool van goede kwaliteit behoudt op de barbecue lang zijn temperatuur en produceert zo weinig mogelijk stof. In principe volstaat 1 kilo van houtskool van een goede kwaliteit voor 4 personen. De kwaliteit is afhankelijk van de houtsoort, maar ook van de instellingen van de oven tijdens het verkolingsproces. Naaldhout soorten zijn niet geschikt voor kwaliteitshoutskool. Momenteel test Tcharbon verschillende houtsoorten en mengelingen van houtsoorten om de kwaliteit te optimaliseren. Hoewel haagbeuk goed brandhout oplevert, was de houtskool van deze soort niet van goede kwaliteit. Eik en beuk geven wel goede resultaten. In 2019 produceerde Tcharbon al een houtskool die kwaliteitsvol genoeg was om op de markt te brengen, maar de optimalisatie van het productieproces ging verder. 

Sommige houtskoolproducenten sorteren de houtskool volgens kwaliteit om enerzijds een zeer hoogwaardig, duur en anderzijds een laagwaardig, goedkoop product aan te kunnen bieden. Andere producenten sorteren helemaal niet, waardoor de kwaliteit varieert. De strategie van Tcharbon is om 1 klasse aan te bieden die steeds van goede kwaliteit is. Deze strategie lijkt te werken, aangezien weinig verkochte zakken geretourneerd worden. De belangrijkste klacht in geval van retournering is de geur van eik waar sommige klanten niet van houden.

Wat brengt de toekomst?

Tcharbon plant om in de toekomst ook houtskool voor biochar op de markt te brengen. Dit is houtskool die als bodemverbeteraar gebruikt kan worden. De productie hiervan zit nog in de testfase, en vraagt andere instellingen van de ovens dan de houtskool voor de barbecue. De eerste onderhandelingen met mogelijke kopers zijn al aan de gang, de permacultuursector is bijvoorbeeld een mogelijke toekomstige afnemer.

Het bedrijf is ook nog op zoek naar een oplossing voor houtskool deeltjes met een diameter van minder dan 2 cm, die uitgesorteerd worden (zie eerder). Op dit moment wordt dit product gewoon opgeslagen.

Binnnen 3 jaar wil Tcharbon een productie bereiken van 1000 tot 2000 ton. Dat blijft een relatief klein volume, maar ze willen een dicht contact met hun klanten behouden. In de nabije toekomst zal Tcharbon 8 mensen tewerkstellen.

We willen afsluiten met een quote van Charles, de voorzitter van Pro Silva Wallonië. Niet iedereen gebruikt brandhout, maar iedereen houdt wel eens een barbecue. Via houtskool kan het bos zo naar elke tuin gebracht worden.

Links:

https://www.tcharbon.be/

http://itssa-wood.com/

http://www.prosilvawallonie.be/fr

Gelieve als volgt te citeren: 

Bert Peeters en Isaac Lievevrouw (2021) Verslag bedrijfsbezoek Tcharbon met Pro Silva Wallonië. Bosrevue 95b, 1-11. 

ISSN 2565-6953 – Bosrevue 95b 

Labels: