Effecten van klimaatverandering op bossen in Vlaanderen

Effecten van klimaatverandering op bossen in Vlaanderen

1 maart 2016 om 16:10 door Beatrijs Van der Aa, Lieve Vriens, Peter Roskams

55-3.PNG

Onder invloed van de stijgende concentraties aan CO2 en andere broeikasgassen beginnen klimaatpatronen wereldwijd te veranderen. Men verwacht hiervan ook gevolgen op de biodiversiteit en op het vermogen van ecosystemen voor het leveren van diensten aan de maatschappij. Het INBO heeft een literatuurstudie uitgevoerd om de potentiële invloed van klimaatverandering op bos en natuur in Vlaanderen in kaart te brengen. In dit artikel schetsen we een beeld van de effecten voor bossen. De in deze studie verzamelde informatie vormde de basis voor de uitwerking van specifieke adaptatiescenario’s door Demey et al. (2015). In die parallelstudie wordt aangegeven hoe een aangepast beheer kan inspelen op de te verwachten klimaateffecten.

Bekijk PDF

Referenties :

Badeck F.W., Bondeau A., Böttcher K., Doktor D., Lucht W., Schaber J., Sitch S. (2004). Responses of spring phenology to climate change. New Phytologist 162(2):295–309

Baeté, H. L. De Keersmaeker, R. Walleyn, P. Van de Kerckhove, B. Christiaens, M. Esprit, Vandekerkhove K. (2003) Monitoring van kernvlakte en transecten in het Vlaams Natuurreservaat Walenbos. Basisrapport: situering, groeiplaats, historiek en onderzoek. IBW Bb 03.014

Besse-Lototskaya A.A., Geertsema W., Griffioen A.J., van der Veen M., Verdonschot P.F.M. (2011). Natuurdoelen en klimaatverandering : "State-of-the-Art". Wageningen, Alterra, rapport 2135, 156 p.

Broadmeadow, M., M.D. Morecroft and J.I.L. Morison. 2009. Observed impacts of climate change on UK forests to date. In: Read, D.J., et al. 2009. Combating climate change – a role for UK forests.

Brouwers J., Peeters B., Van Steertegem, M., van Lipzig N., Wouters H., Beullens J., Demuzere M., Willems P., De Ridder K., Maiheu B., De Troch R., Termonia P., Vansteenkiste Th., Craninx M., Maetens, W., Defloor W., Cauwenberghs K. (2015) MIRA Klimaatrapport 2015, over waargenomen en toekomstige klimaatveranderingen. Vlaamse Milieumaatschappij i.s.m. KU Leuven, VITO en KMI. Aalst, Belgium, 147 p.

Campioli M., Vincke C., Jonard M., Kint V., Demarée G. and Ponette Q. (2012). Current status and predicted impact of climate change on forest production and biogeochemistry in the temperate oceanic European zone: review and prospective for Belgium as a case study. Journal of Forest Research 17: 1-18.

Campioli, M., Q. Ponette, C. Vincke, M. Jonard, C. Laurent, D. Marchal, K. Verheyen, 2009. Expected Climate Change and options for European Silviculture. Country report Belgium. COST action FP0703 – ECHOES

Cavin L., Mountford E. P. , Peterken G. F., Jump A. S. (2013). Extreme drought alters competitive dominance within and between tree species in a mixed forest stand. Functional Ecology 27: 1424–1435.

Clerkx, A.P.P.M., M. Didion, G.M. Hengeveld en M.J. Schelhaas, 2013. Bosbeheer en Klimaatverandering. Resultaten van de LANDCLIM-simulaties voor de Zuidoost-Veluwe. Wageningen, Alterra, Alterra-rapport 2438. 84 blz.; De Bruyn, L., G. De Knijf, D. Maes, and B. Van der Aa. (2007). Klimaatverandering. In Dumortier M., L.

De Bruyn, M. Hens, J. Peymen, A. Schneiders, T. Van Daele, and W. Van Reeth, editors. Natuurrapport 2007. Toestand van de natuur in Vlaanderen: cijfers voor het beleid. Mededelingen van het Instituut voor Natuuren Bosonderzoek nr. 4, Brussel.

De Nocker L., Joris I., Janssen L., Smolders R., Van Roy D., Vandecasteele B., Meiresonne L., Van der Aa B., De Vos B., De Keersmaeker L., Vandekerkhove K., Gerard M., Backx H., Van Ballaer B., van Hove D., Meire P., Van Huylenbroeck G., Bervoets K. (2007). Multifunctionaliteit van overstromingsgebieden: wetenschappelijke bepaling van de impact van waterberging op natuur, bos en landbouw. Eindrapport. Studie uitgevoerd in opdracht van VMM.: Vito, IMS. 2007/IMS/R/333. 259 p.

De Vos B. & Christophe GRULOIS (2001). Natuurlijke verjonging van het Zoniënwoud. Rapport 2b. Instituut voor Bosbouw en Wildbeheer (IBW) en Centre de Recherches Agronomiques de Gembloux (CRAGx). 72 pp.

Demarée G.N. & Chuine I. (2006). A Concise History of the Phenological Observations at the Royal Meteorological Institute of Belgium. In: Actes du ESF exploratory workshop. Phenology and agroclimatology, Volos.

Demey A., De Frenne P., Verheyen K. 2015. Klimaatadaptatie in natuur- en bosbeheer. ForNaLab, UGent, 41 pp.

Duplat P. & Roman-Amat B. 1996. Sylviculture du hêtre. In: De Vos, B., Christophe GRULOIS et al., 2001. Natuurlijke verjonging van het Zoniënwoud. Rapport 2b. Instituut voor Bosbouw en Wildbeheer (IBW) en Centre de Recherches Agronomiques de Gembloux (CRAGx). 72 pp.

Fu Y.H., Campioli M., Van Oijen M., Deckmyn G., Janssens I.A.( 2012). Bayesian comparison of six different temperatur-based budburst models for four temperate tree species. Ecological Modelling 230(2012):92-100.

Karnosky D.F., Tallis M., Darbah J., Taylor G. (2007). Direct Effects of Elevated CO2 on Forest Tree Productivity. In: Forestry and Climate Change [P.H. Freer-Smith, M.S.J. Broadmeadow, and M.J. Lynch (eds.)], CABI Publishing pp. 136-142.

Kint V., W. Aertsen M. Campioli D. Vansteenkiste A. Delcloo B., Muys, B. (2012). Radial growth change of temperate tree species in response to altered regional climate and air quality in the period 1901-2008. Climatic Change 115: 343-363.

Kirchgässner A. (2001). Phänoklimatologie von Buchenwäldern im Südwesten der Schwäbischen Alb. Berichte des Meteorologischen Institutes der Universität Freiburg Nr. 7. Eigenverlag des Meteorologischen Instituts der Albert-Ludwigs-Universität Freiburg, 294 pp.

Lȧngström, B., 1984. Windthrown Scots pine as brood material for Tomicus piniperda and T. minor. Silva Fennica 18, 187–198. In: Read, D.J., Freer-Smith, P.H., Morison, J.I.L., Hanley, N., West, C.C. and Snowdon, P. (eds). Combating climate change – a role for UK forests. An assessment of the potential of the UK’s trees and woodlands to mitigate and adapt to climate change. The Stationery Office, Edinburgh.

Mantau U., Saal U., Prins K., Lindner M., Verkerk H., Eggers J., Leek N., Oldenburger J., Asikainen A., Anttila P. (2010). EUwood - Real potential for changes in growth and use of EU forests. Final report. Hamburg/Germany, June 2010, 160 p.

Massu N. & Landmann G. (2011). Connaissance des impacts du changement climatique sur la biodiversité en France métropolitaine. Synthèse de la bibliographie. ECOFOR . 180 p. ISBN 978-2-914770-04-0

Mayer H. (1992). Waldbau auf soziologisch-ökologischer Grundlage. Fischer Verlag, Stuttgart, Jena, New York, 522 pp. In: De Vos B., Christophe GRULOIS et al. Natuurlijke verjonging van het Zoniënwoud. Rapport 2b. Instituut voor Bosbouw en Wildbeheer (IBW) en Centre de Recherches Agronomiques de Gembloux (CRAGx). 72 pp.

Mergeay, J. (2013). Natura 2000. From Patchwork to Network. Oral presentation at ALTER-Net Conference on Science underpinning the EU 2020 Biodiversity Strategy, April 2013, Ghent. http://www.alternet.info/outputs/conf-2013/presentations/tues/eu-target-1/joachim-mergeay/view Moore B. & Allard G. (2008). Climate change impacts on forest health. Forest health and Biosecurity working papers FBS/34E. FAO, Rome, Italy. 27 pp.

Murray, M.B., Cannell, M.G.R. and Smith, R.I. (1989). Date of budburst of fifteen tree species in Britain following climatic warming. Journal of Applied Ecology 26, 693–700. In: Read, D.J., Freer-Smith, P.H., Morison, J.I.L., Hanley, N., West, C.C. and Snowdon, P. (eds). Combating climate change – a role for UK forests. An assessment of the potential of the UK’s trees and woodlands to mitigate and adapt to climate change. The Stationery Office, Edinburgh.

Nabuurs G.J. & Hommel P. (2007). Klimaatverandering in het Nederlandse bos: geen doemscenario’s graag. Vakblad Natuur, bos en landschap 4 (2007)8. - ISSN 1572-7610 - p. 8 – 13.

Natural England & Royal Society for the Protection of Birds = Rspb = NE & RSPB, (2014). Climate change adaptation manual. Evidence to support nature conservation in a changing climate. NE, 222 p.

http://publications.naturalengland.org.uk/file/5769071385640960.venen

NEGTAP (National Expert Group on Transboundary Air Pollution) (2001). Transboundary air pollution: Acidification, Eutrophication and Ground-Level Ozone in the UK. Developed on behalf of the UK Department of Environment, Food and Rural Affairs (DEFRA), Scottish Executive, the National Assembly for Wales/Cynulliad Cenedlaethol Cymry, Department of the Environment for Northern Ireland, 314p.

Pojar, J. & MacKinnon, A., 1994. Plants of Coastal British Columbia, inluding Washington, Oregon & Alaksa. B.C. Ministry of Forests and Lone Pine Publishing, 527pp.

Read D.J., Freer-Smith P.H., Morison J.I.L., Hanley N., West C.C., Snowdon P. (eds) (2009). Combating climate change – a role for UK forests. An assessment of the potential of the UK’s trees and woodlands to mitigate and adapt to climate change. The Stationery Office, Edinburgh.

Roskams P., Sioen G., Verstraeten A. (2011) Vitaliteit en dynamiek van bosecosystemen in een veranderend milieu: toestand en trends in het Zoniënwoud. Colloquium “Welke toekomst voor het Zoniënwoud?”. Proceedings Colloqium Zoniënwoud – Brussel 29/11/2011.

Schelhaas MJ, Varis S., Schuck A. (2001). Database on Forest Disturbances in Europe (DFDE).

http://www.efi.fi/projects/dfde/ European Forest Institute, Joensuu

Settele J., Scholes R., Betts R., Bunn S., Leadley P., Nepstad D., Overpeck J.T., Taboada M.A. (2014). Terrestrial and inland water systems. In: Climate Change 2014: Impacts, Adaptation, and Vulnerability. Part A: Global and Sectoral Aspects. Contribution of Working Group II to the Fifth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change [Field, C.B., V.R. Barros, D.J. Dokken, K.J. Mach, M.D. Mastrandrea, T.E. Bilir, M. Chatterjee, K.L. Ebi, Y.O. Estrada, R.C. Genova, B. Girma, E.S. Kissel, A.N. Levy, S. MacCracken, P.R. Mastrandrea, and L.L.White (eds.)]. Cambridge University Press, Cambridge, United Kingdom and New York, NY, USA, pp. 271-359.

Sioen G., Verschelde P., Roskams P. (2015). Bosvitaliteitsinventaris 2014. Resultaten uit het bosvitaliteitsmeetnet (Level 1). Rapporten van het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek 2015 (7887244). Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek, Brussel.

Spiecker H. (1999). Growth trends in European forests: Do we have sufficient knowledge? In: KARJALAINEN, T., H. Spiecker, O.r Laroussinie (eds.). 1999. Causes and Consequences of Accelerating Tree Growth in Europe. Proceedings of the International Seminar held in Nancy, France 14-16 May 1998. EFI Proceedings No. 27. Spiecker, H. (1996). Growth Trends in European Forests. Proceedings IUFRO Conference, Bergießhübel / Dresden Sept. 23-27 1996: 228-236.

Tamis W.L.M., Van't Zelfde M., Van Der Meijden R., Udo De Haes H.A. (2005). Changes in Vascular Plant Biodiversity in the Netherlands in the 20th Century Explained by their Climatic and other Environmental Characteristics. Climatic Change 72: 37-56.

Van der Aa, B., Vriens, L., Van Kerckvoorde A., De Becker, P., Roskams, P., De Bruyn, L., Denys, L, Mergeay J., Raman M., Van den Bergh E., Wouters J., Hoffmann M. (2015). Effecten van klimaatverandering op natuur en bos. Rapporten van het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek 2015 (INBO.R.2015.9952476). Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek, Brussel.

Van Ypersele, J.-P. , Ph. Marbaix. 2004. IMPACTS OF CLIMATE CHANGE IN BELGIUM. Report commissioned by Greenpeace.

Vandekerkhove K., De Keersmaeker L., Demolder H., Esprit M., Thomaes A., Van Daele T., Van der Aa B. (2014). Hoofdstuk 13- Ecosysteemdienst houtproductie. (INBO.R.2014. 1993289). In Stevens, M. et al. (eds.), Natuurrapport - Toestand en trend van ecosystemen en ecosysteemdiensten in Vlaanderen. Technisch rapport. Mededelingen van het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek, INBO.M.2014. 1988582, Brussel.

Verheyen K., Adriaenssens S., Gruwez R., Michalczyk I.M., Ward L.K., Rosseel Y., Van den Broeck A. & García D. (2009). Juniperus communis: victim of the combined action of climate change and nitrogen deposition? Plant Biology 11: 49–59.

Visser M.E., van Noordwijk A.J., Tinbergen J.M. & Lessells C.M., 1998. Warmer springs lead to mistimed reproduction in great tits (Parus major). Proc. R. Soc. Lond. B, 265: 1867-1870

Zebisch, M., Grothmann T., Schröter D., Hasse C., Fritsch U., Cramer W. (2005). Klimawandel in Deutschland. Vulnerabilität und Anpassungsstrategien klimasensitiver Systeme. Umweltforschungsplan des Bundesministerium für Umwelt, Naturschutz und Reaktorsicherheit. Forschungsbericht 201 41 253 UBA-FB 000844 Potsdam-Institut für Klimafolgenforschung. 

Labels: